Maszyny i utrzymanie ruchu

Czym zajmuje się dział utrzymania ruchu i jak go zorganizować

Dział utrzymania ruchu dba o sprawność maszyn i instalacji. Zobacz, jakie ma zadania, jak podzielić role i jak ułożyć współpracę z produkcją.

Redakcja Ekocentr4 min czytania

Zespół utrzymania ruchu omawia plan przeglądu maszyny przy tablicy w zakładzie

Dział utrzymania ruchu odpowiada za to, aby maszyny i instalacje w zakładzie były sprawne wtedy, gdy produkcja ich potrzebuje. Zajmuje się naprawami awarii, przeglądami planowymi, regulacjami, a często także modernizacjami i zakupem części. W małej firmie może to być jeden technik, w dużej kilkudziesięciu pracowników z podziałem na specjalizacje. Dobra organizacja polega na jasnym podziale ról i zasad współpracy z produkcją.

Czym zajmuje się dział utrzymania ruchu

Zadania dzielą się na trzy grupy: reakcję na awarie, utrzymanie planowe i doskonalenie. Reakcja to szybkie przywrócenie maszyny do pracy po zgłoszeniu usterki. Utrzymanie planowe to przeglądy, smarowanie, wymiana części eksploatacyjnych, kalibracje i kontrole układów bezpieczeństwa wykonywane według harmonogramu. Doskonalenie to analiza powtarzających się awarii, poprawa konstrukcji, dobór lepszych części i usprawnienia, które usuwają problem u źródła.

  • naprawy awaryjne maszyn, instalacji i oprzyrządowania,
  • przeglądy okresowe zgodnie z dokumentacją techniczną producentów,
  • prowadzenie historii maszyn i raportów o przestojach,
  • gospodarka częściami zamiennymi i kontakt z dostawcami,
  • udział w odbiorach nowych maszyn i przesunięciach linii,
  • wsparcie przy zadaniach związanych z bhp, na przykład sprawdzaniem osłon i wyłączników.

Role w dziale utrzymania ruchu

Nazwy stanowisk różnią się w zależności od firmy, ale podział odpowiedzialności jest podobny. Poniższa tabela pokazuje typowy układ w zakładzie średniej wielkości.

Stanowisko Zakres zadań Wymagane umiejętności
Mechanik utrzymania ruchu naprawa i przegląd części mechanicznych, napędów, układów pneumatycznych i hydraulicznych mechanika, czytanie rysunków, diagnostyka
Elektryk lub automatyk utrzymania ruchu układy zasilania, sterowniki, czujniki, napędy elektryczne elektryka, programowanie sterowników, uprawnienia zawodowe
Technik utrzymania ruchu zadania mechaniczne i elektryczne, planowanie przeglądów, prowadzenie dokumentacji szerokie rozeznanie w maszynach, umiejętność oceny usterki
Kierownik utrzymania ruchu organizacja pracy działu, budżet, kontakty z produkcją i dostawcami, priorytety zarządzanie zespołem, planowanie, rozumienie procesu

Rola technika bywa różnie rozumiana. W jednej firmie to osoba wykonująca naprawy, w innej koordynator, który ocenia usterkę i kieruje ją do mechanika lub elektryka. Zakres warto spisać w opisie stanowiska, żeby zespół wiedział, kto za co odpowiada.

Jak podzielić zespół w małym zakładzie

Przy kilku osobach nie ma sensu rozbudowywać struktury. Wystarczy wyznaczyć jedną osobę odpowiedzialną za organizację pracy, nawet jeśli nie nosi tytułu kierownika, i rozdzielić specjalizacje tak, by każdy dział maszyny miał osobę wiodącą. Zastępstwa na czas urlopów ustala się z góry, a umiejętności, które ma tylko jedna osoba, jak programowanie sterownika konkretnej linii, trzeba stopniowo przekazywać drugiej.

Dobrym punktem wyjścia jest spis maszyn z oceną, jak bardzo każda z nich jest krytyczna dla produkcji. Maszyny, których zatrzymanie zatrzymuje cały proces, dostają ostrzejszy harmonogram przeglądów i część zapasową w magazynie.

Współpraca z produkcją

Najwięcej konfliktów w zakładzie zaczyna się na styku produkcji i utrzymania ruchu: produkcja chce, żeby maszyna pracowała, utrzymanie ruchu potrzebuje jej zatrzymać na przegląd. Spór łagodzą trzy proste ustalenia: stałe okna na przeglądy, jednolity sposób zgłaszania usterek i wspólny podział odpowiedzialności za codzienną dbałość o maszynę.

Ostatni punkt rozwija podejście opisane w tekście o TPM, czyli Total Productive Maintenance. Operator wykonuje proste czynności, takie jak czyszczenie, sprawdzenie poziomów i dokręcenie, a dział utrzymania ruchu zajmuje się czynnościami wymagającymi specjalistycznej wiedzy.

Co zapisać na piśmie

Kto przyjmuje zgłoszenia i w jakim czasie reaguje, jak ustala się priorytety, kto może zatrzymać maszynę z powodu zagrożenia i jak przekazuje się informację po naprawie. Kilka zdań na jednej stronie jest lepsze niż rozbudowany regulamin, którego nikt nie czyta.

Dyżury, części zamienne i kompetencje

Gdy zakład pracuje na kilka zmian, trzeba zdecydować, czy służba techniczna jest obecna na każdej z nich, czy działa w systemie dyżurów pod telefonem. Rozwiązanie zależy od kosztu przestoju w nocy i od tego, jak szybko operator sam potrafi zareagować. Przy maszynach, które w razie awarii zatrzymują całą linię, obecność technika na każdej zmianie zwykle się opłaca.

Osobnym zadaniem jest zapas części. Zbyt mały powoduje długie przestoje w oczekiwaniu na dostawę, zbyt duży zamraża pieniądze. Zacznij od części, które się zużywają, mają długi czas dostawy albo pasują tylko do jednej maszyny. Uprawnienia, takie jak kwalifikacje elektryczne, uprawnienia do pracy na wysokości czy obsługi urządzeń transportu bliskiego, należy spisać dla każdego pracownika i pilnować terminów ich ważności.

Narzędzia i wskaźniki pracy działu

Żeby ocenić, czy dział działa dobrze, mierzy się niewiele rzeczy: czas reakcji na zgłoszenie, czas naprawy, liczbę awarii na maszynę i udział napraw awaryjnych wobec planowych. Gdy zbiera się je w arkuszu lub w programie, jak opisany w tekście o systemie CMMS, łatwiej wskazać maszyny, na które trzeba zwrócić uwagę.

Wskaźniki nie służą do oceniania ludzi, tylko do wskazywania miejsc do poprawy. Spadek liczby awarii po wprowadzeniu przeglądów planowych jest najlepszym argumentem za dalszym inwestowaniem w ten kierunek.

Utrzymanie ruchu własne czy zewnętrzne

Nie każdy zakład musi mieć pełny własny dział. Czynności proste i częste, jak smarowanie, wymiana filtrów i regulacje, najlepiej zostawić pracownikom na miejscu. Specjalistyczne zadania, takie jak przegląd transformatora, naprawa przekładni czy kalibracja przyrządów, często zleca się firmom zewnętrznym, bo utrzymywanie takich umiejętności na etacie byłoby nieopłacalne.

Zlecając usługę, zapisz w umowie czas reakcji, zakres i sposób przekazywania dokumentacji z naprawy. Własny technik powinien znać maszyny wystarczająco dobrze, by ocenić jakość pracy podwykonawcy i zachować wiedzę w firmie.

Pierwsze kroki przy porządkowaniu działu

  1. Spisz wszystkie maszyny i oceń, które są krytyczne dla produkcji.
  2. Zbierz w jednym miejscu instrukcje i zalecenia producentów dotyczące przeglądów.
  3. Ustal prosty sposób zgłaszania usterek, jeden dla całego zakładu.
  4. Opisz role i zastępstwa, tak by każda ważna maszyna miała dwie osoby, które ją znają.
  5. Ustal stałe okno na przeglądy planowe w uzgodnieniu z produkcją.
  6. Po kwartale policz, ile było awarii i ile trwały naprawy, i ustal kolejne usprawnienia.

Czytaj dalej